Venezuela ile ABD’li petrol şirketleri ortasında tazminat krizi
ABD Başkanı Donald Trump’ın “petrol çalmakla” suçladığı Venezuela, petrol dalının millileştirilmesiyle başlayan yaklaşık 50 yıl zarfında ABD’li şirketlere milyarlarca dolar ödeme yapsa da ödediği tazminatlar Amerikalılar tarafından kâfi bulunmadı.
Washington Post’un haberine nazaran, Venezuela’da 1908’den 1935’e kadar ülkeyi yöneten Juan Vicente Gomez, üç yabancı petrol şirketine Venezuela pazarının yüzde 98’ini denetim etme hakkı veren imtiyazlar verdi.
O devir, dünyanın en büyük ikinci petrol üreticisi ve en büyük ihracatçısı haline gelen Venezuela’da petrol, ülkenin toplam ihracatının yüzde 90’ından fazlasını oluşturuyordu.
Ancak Gomez’in halefleri, ülkenin iktisadı üzerinde daha fazla kelam hakkına sahip olmak istedi. Eski Devlet Başkanı Isaias Medina Angarita devrinde, 1943’te yabancı petrol firmalarının elde ettikleri karın yarısını hükümete vermelerini gerektiren bir yasa çıkarıldı.
Ardından, Venezuela’da o periyot ABD’li Exxon ve Taşınabilir üzere yüzlerce özel ve yabancı firmanın işlettiği petrol rezervlerini 1976’da ulusallaştırmak için petrolün arama, üretim, rafinaj ve ihracatını devlete ilişkin petrol şirketi Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA) devraldı.
Venezuela’da Hugo Chavez’in devlet başkanı seçilmesinin ardından 2007’den itibaren devletin petrol dalındaki payı artırıldı.
ABD Başkanı Donald Trump, 18 Aralık 2025’te Venezuela’ya ait, “Tüm güç haklarımızı elimizden aldılar. Kısa bir müddet evvel tüm petrolümüzü yasa dışı olarak aldılar.” tabirlerini kullansa da Venezuela’da petrol bölümünün ulusallaştırılması, idarenin on yıllar süren eforlarının sonucu olarak görülüyor.
Yabancı firmaların tazminat arayışı
Venezuela’daki ulusallaştırma sürecinden, 1999’da birleşen ABD’li petrol firmaları Exxon ve Mobil’in yanı sıra 1984’te Chevron ismini alan Gulf Oil firması ve Hollanda merkezli Shell olumsuz etkilendi.
Dönemin gazetelerine nazaran, Venezuela’da ham petrol üretiminin yüzde 70’inden fazlasından sorumlu olan bu firmalar, yaklaşık 5 milyar dolar kaybetti fakat her birine 1 milyar dolar tazminat ödendi.
Millileştirme sürecinde ExxonMobil ve ConocoPhillips firmaları yeni kontrat koşullarını kabul etmedi ve tahkim yoluyla yaklaşık 40 milyar dolar tazminat talep etti.
Chevron ve İspanya merkezli Repsol üzere firmalar ise yeni mutabakatlarla Venezuela’da kaldı. Chevron, Venezuela’da faaliyetlerini yürütmeye devam eden tek ABD’li şirket oldu.
Ardından, Milletlerarası Ticaret Odası, 2012’de ExxonMobil’e 908 milyon dolar ve 2018’de ConocoPhillips’e 2 milyar dolar tazminat ödenmesine karar verdi. Dünya Bankasına bağlı Milletlerarası Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümlenmesi Merkezi, 2014’te ExxonMobil’e 1,6 milyar dolar ve 2019’da ConocoPhillips’e 8,7 milyar dolar tazminat ödenmesine karar verdi.
Hiper enflasyon ve yaptırımlar nedeniyle ekonomik ıstırap çeken Venezuela şimdi bu tazminatların tamamını ödemedi.
Ekonomist Rodriguez’e nazaran Trump’ın savı “asılsız”
ABD’deki Denver Üniversitesinden Venezuelalı ekonomist Francisco Rodriguez, bahse ait açıklamasında, “Trump’ın Venezuela’nın ABD’den petrol ve toprak çaldığı argümanı temelsiz.” sözünü kullandı.
O devir ABD’nin de Venezuela’da üretimin çökmesinden çok ülkenin nispeten ucuz petrol tedarikçisi olmasını tercih ettiğini tabir eden Rodriguez, Venezuela tazminatları öderken ABD’nin “yaptırımlarıyla bu ödemeyi zorlaştırdığını ve ülkeyi kendilerinden bir şey çalmakla suçladığını” belirtti.
Kaynak: Bloomberg HT
Yorum gönder