Ali Koç’tan Bloomberg HT’ye özel açıklamalar

Buraya 2002’de Beko ile geldik. Buranın Beko’sunu satın aldık. Bizim yaptığımız en başarılı dış yatırımlardan biriydi. O vakit bir buzdolabı fabrikası almıştık, 300 bin kapasiteli. Bugün geldiğimiz noktada ayda 1,9 milyon kapasitesi var. Çok başarılı olunca yeni bir fabrika yatırımı yaptık. O fabrika yatırımı da çamaşır makinesi, 2,2 milyon kapasitesi var. Üretimde yüzde 80’ini her iki fabrikadan yurt dışına satıyoruz. Münasebetiyle ihracat açısından da Romanya iktisadına katkıda bulunan bir şirket. Bu türlü başladık, vakit içinde hem Beko’nun kendi içinde hem Ford’la yaptığımız muahede çerçevesinde işlerimiz büyüdü. Onun üstüne güneş gücü yatırımı yapıyoruz. Lisans alan fabrikayı satın aldık. 150 milyon euroluk, 214 MW’lık yatırım Mayıs’ta başlıyor.

Bununla bir arada Otokar çok kıymetli bir savunma sanayi projesine imza attı. Ondan evvel yakın vakitte 400 otobüslük ihale aldık, o denli girdik. 1059 araç üreteceğiz, 4×4’ Cobra’lar. Onların da 700 küsuru burada üretilecek. Münasebetiyle üçüncü bir üretim tesisini birlikte yapacağız. O yüzden orada da çok motiveyiz.

Bununla bir arada ödeme sistemleri şirketimiz Token’ı buraya getirdik. Merkez Bankası’ndan gerekli müsaadesi aldık, yanılmıyorsam bunu yapan birinci firmayız. Lojistik işleri yapan satın alma şirketimiz Zer burada büyüme alanında, Zer fabrikamız da burada bir şirket kurdu. Son olarak da uygun bir arazi bulduğumuzda 100 milyon euroya yakın bir sıhhat bölümü yatırımımız olacak.

Böyle baktığımızda Türkiye’ye yakın ve hoş işlerin genişleme alanı olarak Romanya bize çok uydu. Biz bunu yıllar evvel Bulgaristan’da denemiştik. Migros’ları açmıştık, telekoma bakmıştık, Opet girmişti. Romanya’da istediğimiz sonuçları alıyoruz. Onun için de burada hem devlet kademesinde emeği geçen kamu görevlilerine hem de ilgili bakanlıklara ve sayın Başbakana özellikle teşekkür ederim. Türkiye için doğal ve stratejik bir büyüme alanı oldu. Yalnızca Koç için değil. Şu anda burada 19 bin küsur Türk şirketi var. Bunların yatırımı 8 milyar euroyu geçmiş. Münasebetiyle tüm özel kesim için değerli bir alan oldu burası.

“Biz bir otomotiv merkezi, mükemmeliyet merkezi üretim yeri olduk”

Son 5-6 yılda aşağı üst 10 milyar euroluk yatırım yaptık. Yüzde 95’i Türkiye’de.

2000’lerin başına dönelim. O periyottan bu yana yalnızca Koç tarafı değil Türkiye otomotiv dalı dayanılmaz bir atılım yaptı. Biz bir otomotiv merkezi, mükemmeliyet merkezi üretim yeri olduk. Hükümet stratejisi, yani bütün bedel zincirinin topyekûn geliştiği, ülkemizde imalat yapan markaların dünyadaki işlerine mal veren bir yan endüstrimiz oldu. Hasebiyle biz büyüdükçe yan sanayi büyüdü. Artık birinci kez 10 kritik en değerli yan endüstrimiz, bu yatırımdan ötürü hudut ötesi yatırım yaptı. Münasebetiyle Türkiye’de şu an 5 marka var. TOGG’la bir arada 6, ayrıyeten Çinlilerden BYD geliyor 7 marka oluyor. Türkiye otomotiv kesiminde bir rekabet avantajı yarattı.

Gelelim bugüne. Demin hasta dedim. Aslında gelecek iddiaları konusunda bir öngörülebilirlik yok. Dalın nereye gideceği, elektrifikasyon ve otonom araçların nereye kadar gidebileceği, içten yanmalıların ne kadar devam edeceği, işte binek tarafında SUV’ların tıpkı formda.

Bir sürü uçan otomobillere kadar bir sürü mevzunun tartışıldığı bir devirden geçiyoruz. Hasebiyle önümüzdeki 10 yıl içinde otomotiv kesimini nereye evrilecekse, biz bugün ne konumdaysak Türk otomotivcileri olarak kesimin gittiği yeni birebir noktada olmamız gerekiyor. Bunun için de mühendislik kabiliyetleri çok değerli. Verimli üretim, maliyetleri düşük üretim, inovasyon çok değerli ve Türkiye artık mühendislik satar pozisyona geldi. O yüzden önümüzdeki 10 sene içinde yalnızca Koç Kümesi için değil tüm dal için söylüyorum. Çok uygun okumamız lazım geleceği. Çok düzgün pozisyonlanmamız lazım ve temsil ettiğimiz markaların vazgeçilmez pozisyonundaki partnerleri olmamız gerektiğini düşünüyorum. Biz Ford’da o hale geldik. Çok da hoş bir iştirakimiz var. Yakında da 100’üncü yılımıza geleceğiz. O yüzden geleceği uygun okumak, düzgün anlamak ona nazaran de durum almak çok çok kıymetli ülkemiz için.

“Türkiye’nin birinci entegre üretim tesisini yaptık”

2021-2026 ortası 2 milyar yatırım yapacağız dedik, bunun yüzde 95’ini yaptık. Münasebetiyle tamamlandı diyebiliriz. Ne oldu pekala biz bu yatırımları yaptıktan sonra. Üretim kapasitemiz 612 bine geldi. 6,2 milyar ihracat yaparken 9,4 milyar geldik. 12 bin kişi çalıştırırken, 19 bin kişi çalışır hale getirdik. Türkiye’nin tam ful elektrikli birinci aracını yaptık.

Ford’un Avrupa’daki tam elektrikli iki aracını yaptık. Yeniköy Fabrikamızın kapasitesi 4 misline çıktı. 110 binden 405 bine geldi. Ford’un Avrupa’daki elektrikli araç üretim merkezi haline geldik. Zati ticari araçta öyleydik. Münasebetiyle doğal bir uzantısı olarak bu hale geldik. ​Aslında bizim üzere hem içten yanma hem hibrit hem full elektrik tıpkı tesiste yapan çok az yer var yahut yok. Türkiye’de tekiz. Bu yüzden bu yatırımlar çok çok kıymetli. Ve Türkiye’nin birinci entegre üretim tesisini yaptık. Demin söylediğim üzere hem içten yanmalı hem hibrit hem elektrikli lakin daha da değerlisi bizi heyecanlandıran batarya montaj tesisimizi yaptık.

Son olarak da zati, muvaffakiyetlerin bir taçlandırması diyelim: Biliyorsunuz dünyada bir sürü marka birbirleriyle iş birliğine gidiyorlar. Belirli modelleri muhakkak platformlar üzerinde birlikte üretiyorlar. Biz de Volkswagen’nin bir tonluk minibüsünü Türkiye’de üretiyoruz. Ford’un ve Volkswagen’in yaptığı muahede çerçevesinde.

“Elektrifikasyonda bir yavaşlama var”

Uzun vadede tesirleri, yıllardır otomotiv sektörü Türkiye’nin ihracat lideri, istihdam lideri. Öyle baktığınız vakit bu pozisyonu korumak ve geliştirmek zincirleme Türk iktisadına katkılar sağlayacak.

Şimdi, bir kez biz kendi başımıza plan yapmıyoruz. Ben Ford tarafındayım. Ağabeyim Fiat-Stellantis tarafında. Bizde de bu türlü bir Çin Seddi vardır. Ben orada olup biteni fazla bilmem, o da bizde olup biteni fazla bilmez. Lakin elektrifikasyon işinde 5-6 sene geriye gidersek yaptığımız 5 yıllık iddialarda güçlü iddia yapıyorduk. Artık geldiğimiz nokta itibariyle yaptığımız 5 yıllık kestirimlerde yüksek iddia yapmaya başladı dal. Zira elektrifikasyonda bir yavaşlama var kim ne derse desin. Bunun pek çok sebebi var. Bunlardan bir tanesi araçlar değerli şu kademede alışılmış ki ucuzlayacak. İkinci el bedelleri beklenenin biraz altında. 350-400 kilometre bunların menzili var. Günde 40, 50 kilometre menzile gereksinimi olan kişi bile menzil telaşı yaşıyor bu işlerde. Range anxiety dediğimiz mevzu var. Bununla birlikte de natürel vakit zaman yangın riski oluyor. Bir de şarj altyapısı şimdi gelişmediği için bu türlü bir frene basılıyor. Doğal Çin tehlikesi de bangır bangır geliyor. Ülkemizde bir sürü marka bayilikler kuruyor.

BYD yatırım yapıyor. Üretim tesisi yapacak. Cherry’nin Samsun’a geleceğiyle haberler var. Bunlar Türkiye için çok uygun şeyler. Fakat ileriye dönük baktığımız vakit pil teknolojisinden otomobil dizaynından pazar hisselerine kadar çok şey değişecek. Köprünün altından çok sular akacak. Fakat şu an biraz frene basılmış vaziyette. Regülasyonların bir nebze değişmesi gerekiyor. Burada otomotiv bölümünün kesimi olmayan elektrik fiyatları çok çok kıymetli. Burası için de Romanya için de kıymetli elektrik fiyatları. Avrupa ülkeleri ve Avrupa Birliği üretimi arttıracak teşvikler vermesi gerekiyor. Yani, kullanıcıya da teşvik vermesi gerekiyor. Üreticiye de teşvik vermesi gerekiyor. Altyapıyı geliştirmesi gerekiyor, elektrik fiyatlarına takviye olması gerekiyor. Diğer türlü hedeflenen sayılara bugünün konjonktüründe gelmenin kolay olmayacağı gözüküyor.

“Ford’un en kıymetli iştiraki, en başarılı iştiraki bizle yaptığı ortaklık”

Şimdi kelam konusu Koç’sa çok fazla fitne, iftira, yalan-yanlış bilgi, yalan-yanlış tezler var. Borsada bir hareket oluyor biz suçlanıyoruz, TÜSİAD’a bir şey oluyor biz maksat gösteriliyoruz. Yurt dışına yatırım yapıyoruz yok ülkeden kaçıyor diyorlar. Ne yazık ki o denli bir ülkede yaşıyoruz ki gerçekleri söyleyenler gerçek söylediğini ispatlamak zorunda kalıyorlar. Halbuki palavra söyleyenler, bilerek yanlış savda bulunanlar tezleri ne yazık ki kamuoyunda tutabiliyor. Sen de bunu çabalıyorsun, bu kadar işin içinde, bu kadar yatırım, bu kadar sorumluluk, bu kadar sorun içinde bir de gerçek olmayan şeylerin gerçek olmadığını ispat etmek için uğraşıyorsunuz. Demin de tabir ettiğim üzere biz mesela Ford Otosan’a bakarsak bizim yatırım genişlememiz var buraya. Türkiye’de durup buraya gitme diye bir şey yok. Yok efendim Ford bizden paylarını alacakmış, yok efendim Ford Koç’la iştirakinden mutlu değilmiş. Bunların hepsi hurafe. Ford’un en kıymetli iştiraki, en başarılı iştiraki bizle yaptığı paydaşlık. Dünyada baktığınız vakit.

“Hukuk çok önemli”

Bu çok hem vakit alıyor, hem güç alıyor. Direkt anlatmaktan ötürü. Demin de dediğim üzere bizim 10 milyar dolar yatırımımızın %95’ini kendi ülkemize yapmışız. Bizim ülkemizin sonlarının dışına çıktık. Ülkemizde yaptığımız düzgün işleri öteki yerlere genişleterek yapmak yalnızca bir gurur kaynağı olmalıdır Türkiye için. Öteki şirketler için de tıpkı şey geçerli. O yüzden ben hem bunu başkanlığını yaptığım spor kulübünde hem de lider yardımcılığını yaptığım şirketimizde ne yazık ki ağır bir halde, artan dozda, artan tartıda muhatap oluyoruz, yaşamak zorunda kalıyoruz. Üzülerek yaşamak zorunda kalıyoruz. Lakin bizim ülkemiz ne yazık ki, öbür ülkelerde nasıl bilmiyorum, toplumsal medyada köpürtülen hususlarla ilerleyen, pek çok mevzuda bunlarla yönetilen, özellikle hukuk konusunda bir noktaya geldi.

Üzülerek söylüyorum. Yani burada, buraya yatırımcı olarak geliyoruz, anlatıyoruz neler yaptığımızı, artık yatırımcı olarak önümüzü görebiliyoruz diyoruz. Bizim ülkemiz çok daha büyük imkanlar var, ülke yatırımcısı, yabancı yatırımcı için. Beşere, ülkeye baktığın vakitte öngörülebilirlik çok çok kıymetli. Hukuk çok çok kıymetli.

Hukuk sistemi çalışmayan ülkelere yatırımcı çekmek kolay olmuyor. Hiç kolay olmuyor. Bizim ülkemiz o kadar hoş bir ülke ki devletimizin yaptığı teşvikler, bence teşvikte tahminen de herkesten daha yeterli durumdayız. Zati potansiyel inanılmaz bir potansiyel. Vehbi Koç bize daima şey kaygısı: ‘Allah bize dünyanın en hoş ülkesini vermiş, gereğince değerini bilmiyoruz’ kederi. Bizim ülkemizde helvayı yapacak her türlü materyal var. Çok şanslıyız. Dayanılmaz ülkemiz var. Kültürüyle, coğrafyasıyla fakat daha kıymetlisi ticari potansiyeliyle. Bir de devletimizin verdiği fevkalâde teşvikler var. Lakin yatırımcı kendini inançta hissetmek istiyor. Yatırımcı önünü görebilmek istiyor. Yatırımcı yaptığı planları kısa aralıklar içinde revize etmek zorunda olmak istemiyor. Dünyada fevkalade bir para var. Gidecek liman arıyor. Biz müthişiz. Dünyadaki yeni güçlerin, yeni kuralları, yeni ortamı dizayn ettiği bir ortamda batının bilhassa Amerika’nın Çin ile olan ıstıraplarını biliyorsunuz. Bizim Batı ile Çin’in yaptığı ticaretin büyük kısmına talip olacak her türlü imkânımız, avantajımız, her şeyimiz var. Büyük fırsat sunuyor şu an içinde bulunduğumuz konjonktür. Tehlikeler de sunuyor başta bölgesel savaşlar olmak üzere lakin bununla birlikte bilhassa ticari manada da politik mevzularda da dayanılmaz fırsatların barındığı bir periyottan geçiyoruz. Onun için bizim daha büyük düşünmemiz lazım ülke olarak.

“Ölçek yakalamak çok çok önemli”

Şimdi demin de dediğim üzere nasıl bir Volkswagen ile bir tonluk minibüste işbirliği yaptık. Iveco da kamyon için bizimle işbirliği yapıyor. Zira ölçek yakalamak çok çok değerli. Daha bir ritim yapmak çok çok kıymetli. Mesela yeni regülasyon değişti. Kabinde olan kişi her yeri görmek zorunda. O kabinin redesign olması demek. Bir kabinin yine tasarımı edilmesi yüzlerce milyon dolar yatırım demek. Artık Iveco ile birlikte üreteceğiz. O yüzden ben çok olumlu buluyorum. Ford aslında kamyon işini uzun vakittir odağından çıkardı. Türkiye’de biz müsaade aldık. 20 yıllık bir mutabakat yaptık, işi büyütüyoruz. Avrupa’da birtakım yerlerde yüzde 6’lar, 7’ler, 8’ler pazar hisselerimiz var. Türk arabası, Türk markası deniyor. Tahminen Türk markası değil Ford, FordTrucks fakat A’dan Z’ye Türk mühendislerinin geliştirdiği kâğıttan üretime kadar bir araç. Çok da yeterli gidiyor nazar değmesin. Iveco ile dediğim üzere maliyet avantajları bir arada dizayn yapmak için çok çok kıymetli. Ve biz geriden geldiğimiz için herkesten daha dinamik, daha inovatif, daha verimli olmamız gerekiyor. Ben o işten son derece mutluyum. İleriye dönük de Ford Otosan finansallarını çok olumlu etkileyecek bir iş kelam konusu.